Language Thinking Lab Türkçe

Bir Düşünme Biçimi Olarak Dil Dil, Kültür ve Anlam  Bir şarkı geçmişi anlatırken, anlatıcı bunu nereden biliyor? Bir şarkıda şu cümleyi duyduğumuzu düşünelim: Gitti. İngilizceye çevirelim: He left. ya da She left. Şimdi başka bir biçim: Gitmiş. Bunu da çevirelim: He left. ya da She left. İki çeviri de doğru olabilir. İki Türkçe cümle de geçmişte gerçekleşmiş bir ayrılıştan söz edebilir. Öyleyse neden Türkçede iki farklı biçim var? Ve daha önemlisi: Anlatıcı, onun gittiğini nereden biliyor? Bu soru bizi yalnızca Türkçedeki geçmiş zamanlara götürmez. Daha büyük bir soruya götürür: Bir dil, bize yalnızca ne olduğunu mu söyler, yoksa o bilgiye nasıl ulaştığımızı da anlatabilir mi? Geçmiş yalnızca “ne zaman?” sorusu değildir Dil öğrenirken zamanları çoğu kez bir zaman çizgisi üzerinde öğreniriz. Geçmiş. Şimdi. Gelecek. Bu model gereklidir. Ama yeterli değildir. Çünkü geçmiş hakkında konuşurken yalnızca olayın ne zaman gerçekleştiğini söylemeyiz. Bazen başka bir şeyi de belirtiriz: Bu ol...

“Dilbilgisi bize cümlenin nasıl kurulduğunu gösterir. Ses ise insanın o cümleyle ne yapmak istediğini.” — Tymur Levitin Türkçe, dilbilgisel bilgiyi son derece görünür biçimde taşıyabilen bir dildir. Bir sözcüğe ekler gelir. Zaman, kişi, olumsuzluk, durum ve başka ilişkiler sözcüğün yapısında işaretlenir. Bir soru için -mi/-mı/-mu/-mü parçacığını kullanabiliriz. Bir eylemin gerçekleşmediğini olumsuzluk ekiyle gösterebiliriz. Cümlenin parçaları arasındaki ilişkiyi biçimsel olarak kurabiliriz. Fakat gerçek iletişim yalnızca bu işaretlerden oluşmaz. Bir cümle dilbilgisi bakımından kusursuz olabilir ve yine de: sert; şüpheli; alaycı; sabırsız; soğuk; kararsız duyulabilir. Çünkü ekler cümlenin yapısını kurar. Konuşanın niyetini ise çoğu zaman ritim, vurgu, duraklama ve tonlama görünür — daha doğrusu işitilir — hâle getirir. Bu ses düzenine prozodi denir. Aynı sözcükler, farklı eylemler Basit bir ifadeyi ele alalım: Tamam. Sözlükte bu sözcük kabul veya anlaşma bildir...